Σε δυναμική αντιπαράθεση Ελλάδα και Τουρκία στα πετρελαϊκά πεδία του Β.Αιγαίου.

Σε ένα άκρως επικίνδυνο “chicken game”* («Το παιχνίδι του δειλού» ελληνιστί) καταφεύγει η Άγκυρα στο Αιγαίο και μάλιστα ακριβώς επάνω στην περιοχή όπου υπάρχουν εξακριβωμένα πετρελαϊκά κοιτάσματα στο βόρειο τμήμα, όπως σημειώνουμε σχετικά σε άλλο σημείωμα. Εκεί το πρώτο τρίμηνο του έτους θα δοκιμαστούν τα νεύρα και οι εθνικές αντοχές Ελλάδος και Τουρκίας, καθώς η δεύτερη προχώρησε σε μία ενέργεια που υποδηλώνει με σαφήνεια συγκρουσιακή τάση.
Όλες οι μέχρι στιγμής ενέργειές της τον τελευταίο χρόνο (υπερπτήσεις, παραβιάσεις, είσοδος σε δεσμευμένες από τις ελληνικές Ε.Δ. περιοχές, αποστολή σκαφών επιφανείας πολύ κοντά στα ελληνικά μητροπολιτικά κέντρα κλπ) αυτό καταδεικνύουν, αλλά είναι ενέργειες οι οποίες είναι οργανωμένες βάσει σχεδίου μεν, αλλά είναι αυτοτελείς.

Για πρώτη φορά (και το «πρώτη φορά» έχει σημασία ως προς την κλιμάκωση) καταφεύγουν σε μία ενέργεια που σε οποιαδήποτε άλλη γεωγραφική περιοχή του πλανήτη θα οδηγούσε με βεβαιότητα σε «θερμό» επεισόδιο: Αποφάσισαν να διεξάγουν σειρά ασκήσεων επί ένα ολόκληρο τρίμηνο (04/01-31/03/2010) σε μια περιοχή του Βόρειου Αιγαίου (Λήμνος-Ίμβρος-Σαμοθράκη-Θάσος-Άγιο Όρος) στο μεγαλύτερο τμήμα της οποίας έχει προγραμματιστεί να διεξαχθεί αντίστοιχη ελληνική αεροναυτική άσκηση! Απλώς η ελληνική άσκηση αντικαθιστά την Ίμβρο με τα Ψαρά.
Είναι άλλη μία 100% παράνομη ΝΟΤΑΜ από την πλευρά της Άγκυρας, αφού πρώτον δεν έχει την άδεια της αρμόδιας ΥΠΑ αφού διεξάγεται εντός του ελληνικού FIR και δεύτερον και κυριότερον, έρχεται «καπάκι» στην ελληνική άσκηση!
Φανταστείτε τώρα μαχητικά αεροσκάφη και πολεμικά σκάφη επιφανείας των δύο χωρών να συνασκούνται στην ίδια περιοχή με χρήση πραγματικών πυρών επί δύο μήνες (η αντίστοιχη ελληνική άσκηση θα διαρκέσει από τις 04/01-26/02/2010)! Ο κίνδυνος του ατυχήματος είναι κάτι παραπάνω από υπαρκτός…
Με αυτή την έννοιας σημειώναμε στην αρχή ότι η Άγκυρα καταφεύγει σε ένα ιδιότυπο “chicken game”, αφού αναγκαστικά ένας από τους δύο παίκτες πιθανόν να αναγκαστεί να εγκαταλείψει την περιοχή.


Η Τουρκία είχε ζητήσει από την ελληνική υπηρεσία να εκδόσει ΝΟΤΑΜ για άσκηση με πραγματικά πυρά στην προαναφερθείσα περιοχή, ενώ γνώριζε ότι είχε εκδοθεί ΝΟΤΑΜ για την ελληνική άσκηση. Ήταν δηλαδή αυτονόητο ότι η ΥΠΑ δεν θα επέτρεπε την τουρκική άσκηση αφού το μεγαλύτερο μέρος της αιτηθείσας περιοχής είχε δεσμευτεί από τις ελληνικές Ε.Δ. Μόλις κοινοποιήθηκε η άρνηση της ΥΠΑ στην Τουρκία,αμέσως εκδόθηκε η παράνομη τουρκική ΝΟΤΑΜ

Από τα παραπάνω είναι σαφές ότι στην ευρύτερη περιοχή GK, αν κάτι δεν αλλάξει, ελληνικές και τουρκικές δυνάμεις θα σταθούν η μία απέναντι στην άλλη με χρήση πραγματικών πυρών επί δύο ολόκηρους μήνες.
Το θέμα είναι ποιοί είναι οι άμεσοι στόχοι της Άγκυρας από μία τέτοια κατάσταση. Σε ότι αφορά τους απώτερους, είναι γνωστοί και διακρβωμένοι: Δεν αναγνωρίζει γενικώς τις ελληνικές ΝΟΤΑΜ ότον περιλαμβάνουν περιοχές που κατ’αυτήν θα έπρεπε να είναι αποστρατιωτικοποιημένες, δηλαδή στην συγκεκριμένη περίπτωση τη Σαμοθράκη και τα Ψαρά.
Σε αντίστοιχη άσκηση προς μηνός, στην ίδια περιοχή που περιλαμβάνόταν η Σαμοθράκη και τα Ψαρά, είχαν εκδοθεί ΝΟΤΑΜ από την Τουρκία περί “παρανόμων” ασκήσεων σε “αποστρατιωτικοποιημένα” νησιά.
Από εκεί και πέρα όμως τώρα δεν καταφεύγει σε «σπασμωδικές» μεμονωμένες ενέργειες, όπως η εισβολή μαχητικών της σε δεσμευμένο χώρο από τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, αλλά δεσμεύει περιοχές επάνω σε ελληνικές δεσμευμένες περιοχές. Το ίδιο έχει να συμβεί από το 1974, όταν τελικά η Αθήνα έκλεισε με ΝΟΤΑΜ ολόκληρο τον εναέριο χώρο του Αιγαίου επί πολλά χρόνια εκδίδοντας προειδοποίηση επικινδυνότητας.
Έγκυροι παρατηρητές στους οποίους έθεσε το ζήτημα το defencenet.gr, σημείωναν ότι δεν αποκλείεται η κίνηση της Τουρκίας να έχει σχέση με την επικείμενη έναρξη πετρελαϊκών ερευνών από την «Ενεργειακή Αιγαίου» στο βόρειο τομέα της ίδιας περιοχής (Θάσος-Μπάμπουρας-Άγιο Όρος) όπου θα διεξαχθεί η τουρκική άσκηση.
Μεγάλο ενδιαφέρον έχει να δούμε πως θα αντιδράσει η Άγκυρα σε σημερινή ανάλογη ελληνική άσκηση στην Λήμνο…
*Ο όρος “chicken game” χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου για να περιγράψει το παίγνιο του πυρηνικού εφιάλτη μεταξύ ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης. Αφορούσε στην πραγματικότητα ένα επικίνδυνο «παιχνίδι» αντοχής νεύρων που έπαιζαν οι νεαροί Αμερικανοί της δεκαετίας του ’50: Δύο αυτοκίνητα κινούνταν μετωπικά το ένα με το άλλο και ο οδηγός του πρώτου που θα παρεξέκλινε της πορείας σύγκρουσης για να αποφύγει την μετωπική, ήταν η «κότα», ο «δειλός». Το ίδιο «παιχνίδι» παιζόταν και σε γκρεμούς: Δύο αυτοκίνητα ξεκινούσαν με κατεύθυνση τον γκρεμό και ο αυτός που σταματούσε πρώτος ήταν αντίστοιχα η «κότα» ο «δειλός», ενώ αυτός που έφτανε εγγύτερα το χείλος του γκρεμού ήταν ο νικητής. Προσαρμοζόμενο στα γεωστρατηγικά δεδομένα, όποιος δεν έχει την αντοχή να πάει μία κλιμακούμενη αντιπαράθεση μέχρι να «σπάσει» ο αντίπαλος, είναι ο χαμένος…

Τμήμα ειδήσεων defencenet.g

Εκτός γραμμής ο Έλληνας πρέσβης στις ΗΠΑ;

Σύμφωνα με τουρκικές πηγές, ο πρέσβης της Ελλάδας στις Ηνωμένες Πολιτείες Β. Κασκαρέλης υποστήριξε σε ομιλία του στην Ουάσιγκτον ότι η ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα οδηγήσει στην επίλυση των ελληνο-τουρκικών προβλημάτων στο Αιγαίο. "Σε περίπτωση που η Τουρκία γίνει μέλος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα περισσότερα από τα μεταξύ μας προβλήματα, θα λυθούν την αμέσως επόμενη μέρα και χωρίς καν να χρειαστεί διαπραγμάτευση. Τα προβλήματα στο Αιγαίο, ας πούμε. Όταν η Τουρκία γίνει μέλος της Ε.Ε. τότε τα σύνορα θα εξαφανιστούν και αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να μην υπάρχουν πλέον και προβλήματα", φέρεται να δήλωσε συγκεκριμένα ο Έλληνας πρέσβης.
Επισημαίνεται ότι σε συνέντευξή του τη περασμένη Κυριακή ο ΑΝΥΠΕΞ Δ. Δρούτσας είχε ξεκαθαρίσει ότι δεν υπάρχει ευρωπαϊκή προοπτική για τη Τουρκία με τη σημερινή της μορφή ούτε για "μια Τουρκία που παίζει με την σκέψη της στο οθωμανικό παρελθόν".

Υποβάθμιση της Ελλάδας από Standard & Poor's

Μετά τη Fitch και η S&P υποβάθμισε την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας σε «BBB+» από «Α-». Ανοικτό παράθυρο και για νέα υποβάθμιση.

Στο δρόμο που άνοιξε η Fitch και πριν ο αλέκτωρ λαλήσει τρεις φορές ο διεθνής οίκος αξιολόγησης Standard & Poor's έκανε την προειδοποίησή του πραγματικότητα και υποβάθμισε την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας, διατηρώντας την μάλιστα υπό αρνητική παρακολούθηση, όπερ σημαίνει ότι αφήνει ανοικτό παράθυρο και για νέα υποβάθμιση.

Μετά και τη σημερινή υποβάθμιση η S&P υποβίβασε την Ελλάδα στη δεύτερη πιστοληπτική κατηγορία , δίνοντάς της αξιολόγηση «BBB+» από «Α-» προηγουμένως, όπως ακριβώς έκανε και ο οίκος Fitch πριν από μια εβδομάδα.

Η κίνηση αυτή της S&P κρίνεται μάλλον απρόσμενη και αιφνιδιαστική για το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, καθώς είχε δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η -δεδομένη- υποβάθμιση από πλευράς του διεθνούς οίκου δεν θα ερχόταν τόσο άμεσα. Παράγοντες της αγοράς εκτιμούσαν ότι αυτή θα ερχόταν πιθανά μέσα στο Γενάρη.

Παράλληλα, η υποβάθμιση αποκτά ιδιαίτερο βάρος καθώς έρχεται μόλις δυο ημέρες μετά την εξαγγελία σωρίας μέτρων για την ανόρθωση της οικονομίας και την εξυγίανση των δημοσιονομικών από τον πρωθυπουργό, Γ. Παπανδρέου, τη Δευτέρα.

Δεδομένου ότι η υποβάθμιση της Ελλάδας ήταν αναπόφευκτη και αναμένετο ανά πάσα στιγμή, η χρονική στιγμή που η S&P επέλεξε να την πράξει αποτελεί μια ακόμα έκφραση δυσπιστίας των αγορών στα μέτρα που εξήγγειλε ο πρωθυπουργός τη Δευτέρα, καθώς θεωρήθηκαν ως «ήπια» και αμφιβόλου αποτελεσματικότητας σε σχέση με τα ασυνήθιστα σκληρά μέτρα, όπως μειώσεις μισθών, που ελήφθησαν στο έτερο «μαύρο πρόβατο» της Ευρωζώνης, την Ιρλανδία.

Αυτό είχε διαφανεί ήδη από την Τρίτη όταν η διαφορά απόδοσης (spread) ανάμεσα στα ελληνικά και τα γερμανικά ομόλογα, η οποία αντικατοπτρίζει πόσο ακριβότερα δανείζεται η Ελλάδα, πήρε απότομα την ανιούσα αγγίζοντας τις 260 μονάδες βάσης από τις περίπου 230 της Παρασκευής.

Πλέον, ο μοναδικός οίκος αξιολόγησης που διατηρεί την Ελλάδα στην πρώτη κατηγορία πιστοληπτικής αξιολόγησης (Α) είναι η Moody's, για την οποία έχει επίσης δημιουργηθεί η εντύπωση ότι δεν θα προχωρήσει άμεσα σε υποβάθμιση της χώρας. Μετά την κίνηση της S&P ωστόσο ενισχύονται οι πιθανότητες να ακολουθήσει και η Moody's πριν τα Χριστούγεννα

Το μυστικό σχέδιο για το Αιγαίο

Πριν από τις εκλογές του 2004 και επί υπουργίας του κ. Γιώργου Παπανδρέου στο υπουργείο Εξωτερικών σύμβουλοί του που χειρίζονταν τις ελληνοτουρκικές διαφορές είχαν καταστρώσει και εισηγηθεί ένα «μυστικό σχέδιο» που αφορούσε στη διευθέτηση των χωρικών μας υδάτων. Συγκεκριμένα, ήταν ένα σχέδιο που προσέγγιζε πιθανή συμφωνία με την Τουρκία για το Αιγαίο στη βάση του εξής σκεπτικού:

Αντί η Ελλάδα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια, όπως έχει δικαίωμα από το Δίκαιο της Θάλασσας, να προχωρήσει σε κατά περίπτωση επέκταση από τα 6 ν.μ. που είναι σήμερα σε διαφορετικό εύρος κατά τόπους, αναλόγως του γεωγραφικού σημείου, και σε ανάλογη προσαρμογή του εθνικού εναέριου χώρου από τα σημερινά 10 ν.μ. Να οριστούν, δηλαδή, τα θαλάσσια σύνορα στα 7 ή 8 ή 10 ν.μ. σε διαφορετικές περιοχές και σε ορισμένες περιπτώσεις να μείνουν αμετάβλητα στα 6 ν.μ., παράλληλα, δε, να υπάρξει ανάλογη μείωση στο εύρος του εναέριου χώρου, ώστε τα άνω να συμπίπτουν με τα κάτω. Ήταν το επονομαζόμενο και «σχέδιο δαντέλα».

Η επίσημη θέση της Ελλάδας έναντι των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αρχιπέλαγος είναι ότι ένα μόνο θέμα υπάρχει προς συζήτηση, ο καθορισμός της υφαλοκρηπίδας.

Οι λόγοι που δεν προχώρησε το σχέδιο ήταν αρκετοί. Καταρχάς, οι εκλογές και η αλλαγή κυβέρνησης πρόλαβαν την όποια πρόθεση προώθησής του. Εξάλλου, οι Τούρκοι είχαν και έχουν σε ισχύ από τον Ιούνιο του 1995 την απειλή casus belli (αιτία πολέμου) εναντίον της Ελλάδας, σε περίπτωση επέκτασης των χωρικών της υδάτων. Είναι δύσκολο να συζητήσεις με μία άλλη χώρα για ένα θέμα και ιδιαίτερα για την άσκηση νόμιμου δικαιώματός σου, όταν σε απειλεί με πόλεμο ακριβώς γι’ αυτό. Επιπροσθέτως, η τουρκική εθνοσυνέλευση δεν είχε αποφασίσει το casus belli σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών θαλάσσιων συνόρων στα 12 ν.μ, αλλά σε περίπτωση επέκτασής τους γενικώς. Οπότε, θεωρητικά, δεν το συζητά καν. Ακόμα όμως κι αν δεχτούμε ότι συνήθως στην πολιτική άλλα λέγονται δημοσίως και άλλα στις διαπραγματεύσεις, η Τουρκία ουδέποτε θα δεχόταν ουσιαστική διεύρυνση του ελληνικού κυριαρχικού θαλάσσιου χώρου. Άρα, η Ελλάδα, με τη σειρά της, λογικά δεν θα δεχόταν μια προσχηματική διαπραγμάτευση για να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα σε ορισμένες περιοχές στα 7 ή 8 μίλια, ίσα ίσα για πει ότι τα «επέκτεινε», ενώ στην ουσία θα επρόκειτο για υποχώρηση στην τουρκική απειλή.

Η Τουρκία έχει επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια στη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο.

Σήμερα που ο Γιώργος Παπανδρέου είναι πρωθυπουργός της χώρας και υπουργός Εξωτερικών οι ίδιοι σύμβουλοι που του είχαν εισηγηθεί το προαναφερθέν σχέδιο επιμένουν πως ίσως είναι το κατάλληλο timing για την επαναφορά τους. Τα πράγματα, βεβαίως, δεν είναι απλά, για τους λόγους που προαναφέραμε και όχι μόνο. Η επίσημη θέση της Ελλάδας έναντι των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο είναι ότι ένα μόνο θέμα υπάρχει προς συζήτηση, ο καθορισμός της υφαλοκρηπίδας, για το οποίο προτείνεται παραπομπή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Το κρίσιμο ερώτημα είναι το εξής: Με τι εύρος εθνικών χωρικών υδάτων η Ελλάδα προτίθεται να προσφύγει στη Χάγη, αν υποθέσουμε ότι η Τουρκία τελικά αποδέχεται την πρόταση; Άλλη θα είναι η υφαλοκρηπίδα με τα σημερινό εύρος των 6 ν.μ. άλλη με τα 12 ν.μ. Εδώ υπεισέρχεται το εν λόγω σχέδιο, με βάση το οποίο υποτίθεται ότι θα υπήρχε συμφωνία πριν από ενδεχόμενη παραπομπή στη Χάγη.

Κατακερματισμένα ελληνικά χωρικά ύδατα

Ας δούμε όμως πώς ακριβώς είναι τα ελληνικά χωρικά ύδατα στο Αιγαίο, σήμερα, με τα 6 ν.μ., και πώς θα είναι αν τα επεκτείνουμε στα 12 ν.μ. Ο περισσότερος κόσμος νομίζει ότι τα ελληνικά σύνορα στο Αρχιπέλαγος είναι μία κάθετη τεθλασμένη γραμμή που ξεκινά από τα παράλια του Έβρου και κατεβαίνει ακολουθώντας τη γεωγραφική θέση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, τα οποία χωρίζει από τα μικρασιατικά παράλια και πως οτιδήποτε υπάρχει δυτικά αυτής της νοητής γραμμής είναι ελληνική επικράτεια. Δεν είναι έτσι. Αυτή η γραμμή υφίσταται και όντως χωρίζει τα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου από τις τουρκικές ακτές, αλλά τα ύδατα που βρίσκονται δυτικά της γραμμής δεν είναι όλα ελληνικός εθνικός χώρος. Ελληνικά χωρικά ύδατα είναι ένας δακτύλιος ακτίνας 6 ν.μ. γύρω από την ακτογραμμή κάθε νησιού (βλ. χάρτη 1, σημείωση * & **). Τα υπόλοιπα είναι διεθνή ύδατα. Όπως πολύ εύκολα μπορεί να διαπιστώσει κάποιος, η ελληνική επικράτεια στο Αιγαίο είναι κατακερματισμένη, δεν έχει συνέχεια. Στην περίπτωση που τα χωρικά ύδατα επεκταθούν στα 12 ν.μ. (βλ. χάρτη 2, σημείωση * &**) είναι προφανές ότι η ελληνική επικράτεια στο Αιγαίο αποκτά συνοχή και γεωγραφική συνέχεια, με τα διεθνή ύδατα να εντοπίζονται πλέον στο κέντρο του Βόρειου Αιγαίου και στο Νότιο, μεταξύ Πελοποννήσου και Κρήτης. Στην πρώτη περίπτωση (6 ν.μ.), τα ελληνικά χωρικά ύδατα αναλογούν στο 43,5% του Αιγαίου, τα τουρκικά στο 7,5% και τα διεθνή στο 49%. Στην δεύτερη (12 ν.μ. και για την Τουρκία), η αναλογία, αντίστοιχα, γίνεται 71,5%, 8,8% και 19,7%.

Η τουρκική σκοπιμότητα
Η Τουρκία, η οποία έχει επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ν.μ. στη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο, επιχειρηματολογεί ότι το Αιγαίο είναι «ειδική περίπτωση» στην οποία δεν μπορεί να εφαρμοστεί το παραπάνω δικαίωμα. Μεταξύ άλλων, υποστηρίζει ότι αν τα ελληνικά χωρικά ύδατα επεκταθούν στα 12 ν.μ., θα εμποδίζεται η διεθνής ναυσιπλοΐα και ακόμη περισσότερο η τουρκική. «Πρόκειται για άκυρο επιχείρημα. Υπάρχει η λεγόμενη ασφαλής διάβαση (transit passage) ενός πλοίου μέσα από τα χωρικά ύδατα μιας χώρας. Οι όροι που πρέπει να ικανοποιούνται είναι, πρώτον, η σταθερή του πορεία και, δεύτερον, να μην προβαίνει σε ελιγμούς. Εάν ικανοποιούνται αυτοί οι όροι, τότε μπορεί οποιοδήποτε πλοίο να διαπερνά άνετα και τα ελληνικά χωρικά ύδατα. Η διεθνής ναυσιπλοΐα δεν εμποδίζεται καθόλου. Για παράδειγμα, όλα τα πλοία είναι απαραίτητο να περάσουν από τα χωρικά ύδατα της Δανίας, της Σουηδίας και της Γερμανίας προκειμένου να καταλήξουν στη Βόρεια Θάλασσα. Ουδείς διανοήθηκε να θέσει ποτέ παρόμοιο θέμα εκεί, και η ευρωπαϊκή και διεθνής ναυσιπλοΐα διεξάγεται παραδοσιακά χωρίς κανένα απολύτως πρόβλημα. Η ασφαλής διάβαση εντάσσεται και αυτή στις διατάξεις του Δικαίου της Θάλασσας (άρθρα 37-44) ακριβώς γι’ αυτό το λόγο. Και μάλιστα δεν περιλαμβάνει μόνο εμπορικά πλοία, αλλά και στρατιωτικά, καθώς και υποβρύχια που έχουν αναδυθεί στην επιφάνεια της θάλασσας. Καμία άδεια δεν απαιτείται από το παράκτιο κράτος για τέτοια διέλευση».***

Πέραν τούτου, θα μπορούσαν να προβλεφθούν διάδρομοι διεθνών υδάτων (βλ. χάρτη 3, σημείωση **), ώστε να ακυρωθεί και με αυτό τον τρόπο το τουρκικό επιχείρημα. Το πρόβλημα όμως είναι ότι η Τουρκία προσχηματικά μόνον επικαλείται τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Η πραγματική ανησυχία της είναι ότι τυχόν επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. θα θέσει τέλος στις διεκδικήσεις της επί ελληνικών νησιών και βραχονησίδων και στη θεωρία των «γκρίζων ζωνών». Εξάλλου, δεν είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτό πώς «κλειδώνουν» τα κομμάτια του τουρκικού σχεδιασμού: Αφενός αμφισβητεί στην Ελλάδα την άσκηση νόμιμου δικαιώματος που απορρέει από διεθνείς συνθήκες και συμφωνίες, και μάλιστα με απειλή πολέμου, αφετέρου εγείρει ευθέως διεκδικήσεις επί ελληνικού εδάφους, εσχάτως δε ακόμα και επί κατοικημένων νησιών.

Είναι σαφές ότι το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ελλάδα δεν είναι πρωτίστως νομικό, αλλά κυρίως ασφαλείας και συσχετισμού δυνάμεων. Η Τουρκία δεν επικαλείται μόνο νομικά επιχειρήματα, επισείει την απειλή πολέμου και αμφισβητεί εμπράκτως τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και το Διεθνές Δίκαιο, προβαίνοντας καθημερινά σε παραβιάσεις και παραβάσεις στο Αιγαίο με οπλισμένα μαχητικά, προκαλώντας απώλειες σε ανθρώπινες ζωές και συντηρώντας μια διαρκή οικονομική αιμορραγία στην ελληνική οικονομία. Οποιαδήποτε απόπειρα διαπραγμάτευσης με βάση το «σχέδιο δαντέλα» θα συνιστούσε υποχώρηση στην ένοπλη τουρκική απειλή, δικαίωση αυτής της πρακτικής, απεμπόληση κυριαρχικών δικαιωμάτων, άμα δε και εθνικών οικονομικών πόρων (εκμετάλλευση υφαλοκρηπίδας), και το μόνο που θα επιτύγχανε θα ήταν να ανοίξει την όρεξη της Άγκυρας για το επόμενο κεφάλαιο διεκδικήσεων.

Η άποψη ότι η ειρήνη μπορεί να διασφαλιστεί με διαρκείς υποχωρήσεις στον επιτιθέμενο είναι λανθασμένη. Επιφέρει τα ακριβώς αντίθετα αποτελέσματα. Η ιστορία και οι διεθνείς σχέσεις βρίθουν παραδειγμάτων.

* http://www.ellinikos-stratos.com/arthra/xwrikaydata.asp
** THE STATUS OF THE AEGEAN SEA ACCORDING TO THE INTERNATIONAL LAW, ANGELOS M. SYRIGOS, List of Maps p. 521-543, (SAKOULAS/BRUYLANT)
*** http://www.antibaro.gr/diplomacy/stalidhs_xagh2.php

ΚΑΛΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΚΑΙ ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

Ομιλία του πρωθυπουργού Γ. Παπανδρέου στο Ζάππειο

Από την kathimerini.gr

Αποφασισμένος να προχωρήσει στις αλλαγές και ανατροπές τις οποίες υποσχέθηκε προεκλογικά εμφανίστηκε απόψε ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου μιλώντας σε ειδική εκδήλωση με την οποία άρχισε ουσιαστικά ο κοινωνικός διάλογος.

Όπως τόνισε ο κ. Παπανδρέου οι αποφάσεις θα ληφθούν γρήγορα χωρίς καμία χρονοτριβή θέτοντας μάλιστα ως απώτατο όριο για τη λήψη των αποφάσεων από αυτόν τον κύκλο του διαλόγου το τέλος Φεβρουαρίου.

Τις επόμενες μέρες, όπως ανέφερε επίσης, θα υπάρξουν επαφές κάθε υπουργείου με την ΟΚΕ και τους κοινωνικούς φορείς για καθένα από τα θέματα τα οποία θα τεθούν στο διάλογο.

Δίνοντας το στίγμα τι θα είναι αυτές οι αλλαγές ο κ. Παπανδρέου τόνισε ότι «δεν μιλάμε για μερεμέτια αλλά για ριζικές αλλαγές». Για την προώθηση των αλλαγών αυτών ο πρωθυπουργός κάλεσε τους κοινωνικούς εταίρους σε μια νέα εθνική και κοινωνική συμφωνία «για να σώσουμε τον τόπο», όπως είπε χαρακτηριστικά.

Σε διάστημα τριών μηνών, τόνισε ο πρωθυπουργός, θα πάρουμε τις αποφάσεις που δεν έχουν ληφθεί εδώ και δεκαετίες. Και πρόσθεσε ότι θα ήταν πολυτέλεια για την κυβέρνηση και τη χώρα εάν το πρόγραμμα αυτών των αλλαγών εφαρμοζόταν σε βάθος τετραετίας. Κι αυτό διότι τι θα γίνει αυτό το διάσημα αφορά τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας.

Ο κ. Παπανδρέου επανέφερε ένα από τα προεκλογικά συνθήματα του ΠΑΣΟΚ «ή αλλάζουμε ή βουλιάζουμε» και τόνισε ότι ο λαός δεν θέλει μια κυβέρνηση εκκαθαριστή των υποχρεώσεων προς τρίτους, αλλά μια κυβέρνηση που θα κάνει τη μεγάλη ανατροπή για την ανασυγκρότηση της χώρας.

Χαρακτήρισε εγκληματική τη διαχείριση της προηγούμενης κυβέρνησης την οποία κατηγόρησε ότι φυγομάχησε αντί να προχωρήσει σε αλλαγές που χρειαζόταν η χώρα.

Ο κ. Παπανδρέου ζήτησε τη συστράτευση όλων σε μια εθνική προσπάθεια «για να αλλάξουμε εκ βάθρων την Ελλάδα» και τόνισε ότι ξεκινάμε σήμερα για να συγκρουστούμε με αντιλήψεις του παρελθόντος και συμφέροντα.

Στοχεύουμε, τόνισε, στην Ελλάδα των αξιών και στη δημιουργία ενός κράτους δικαίου, στη διαφάνεια και την αξιοκρατία.

«Βασικές και ολοκληρωμένες πολιτικές κατευθύνσεις»

Τόνισε επίσης ότι πρόκειται για τις βασικές και ολοκληρωμένες πολιτικές και κατευθύνσεις της κυβέρνησης οι οποίες εντάσσονται σε έναν οδικό χάρτη τριμήνου που περιέχει τις προτεραιότητες και τις άμεσες στοχεύσεις. Δεν θα πάρουμε ημίμετρα, τόνισε ο πρωθυπουργός, διότι αυτά χτυπούν λάθος προβλήματα, είναι άδικα και πλήττουν λάθος στρώματα τα οποία δεν ευθύνονται για την κρίση.

Στο ερώτημα που τίθεται από διεθνείς παράγοντες για το αν η Ελλάδα μπορεί να τα καταφέρει ο κ. Παπανδρέου τόνισε ότι «θέλω να τους διαψεύσουμε» και ανέφερε ότι ο ίδιος τις προηγούμενες ημέρες στις Βρυξέλλες έπεισε για αυτό τους Ευρωπαίους εταίρους.

Ανέφερε πάντως ότι οι αλλαγές και οι ανατροπές που θα γίνουν θα αφορούν όλα τα επίπεδα και το παράδειγμα θα δώσει πρώτη η κυβέρνηση και παρείχε την διαβεβαίωση ότι θα προστατευθούν τα ασθενέστερα στρώματα και η μεσαία τάξη.

Χαρακτήρισε εχθρό την πελατειακή συγκρότηση του κράτους και τόνισε ότι τερματίζονται οι συμβάσεις έργου καθώς και ότι δεν θα υπάρξουν άλλα «Βατοπαίδια».

Ανακοίνωσε την αλλαγή του εκλογικού νόμου ο οποίος θα δώσει τη δυνατότητα να περιοριστούν οι εκλογικές δαπάνες και το μαύρο χρήμα. Ήρθε η ώρα να ανατρέψουμε το ισχύον σύστημα, υπογράμμισε ο κ. Παπανδρέου. Και πρόσθεσε ότι ο νέος εκλογικός νόμος θα εφαρμοστεί για πρώτη φορά στις επόμενες δημοτικές και περιφερειακές εκλογές. Ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι τα θέματα στα οποία αναφέρθηκε σήμερα θα τα θέσει υπόψη των πολιτικών αρχηγών στην αυριανή σύσκεψη υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας όπου θα αναφερθεί και σε περισσότερες λεπτομέρειες. Τόνισε ωστόσο, ότι είναι η ώρα να αναλάβει ο καθένας τις ευθύνες του υπογραμμίζοντας ότι η κυβέρνηση τις έχει ήδη αναλάβει.

Αλλάζει ο αναπτυξιακός νόμος

Την αξιοποίηση όλων των αναπτυξιακών εργαλείων που διαθέτει η χώρα σε μια εθνική προσπάθεια ανάταξης της οικονομίας το 2010, προανήγγειλε ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου, ενώπιον των κοινωνικών φορέων.

Ειδικότερα, όπως ανακοίνωσε ο κ. Παπανδρέου, «κατατίθεται πριν το τέλος του έτους το σχέδιο νόμου για τη ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων, αυξάνεται ο προϋπολογισμός του ΤΕΜΠΜΕ και εξοφλούνται σταδιακά οι εκκρεμότητες του Ελληνικού Δημοσίου προς επιχειρήσεις από τον Αναπτυξιακό Νόμο.

Στηρίζουμε την αγοραστική και επενδυτική ζήτηση, αυξάνουμε το ΠΔΕ ώστε να ξεπεράσει τα 10 δισ. (4, 2% ΑΕΠ), είπε ο πρωθυπουργός και ανέφερε ότι μέσα στο πρώτο 3μηνο του 2010 προωθούνται δύο σημαντικές τομές ώστε το ΕΣΠΑ, ένα ισχυρό «όπλο» 26 δισ. ευρώ, να γίνει η ατμομηχανή της ανάπτυξης και της αλλαγής της παραγωγικής βάσης της οικονομίας μας. Ειδικότερα, απλοποιούνται και αποκεντρώνονται ριζικά όλες τις διαδικασίες υλοποίησης του ΕΣΠΑ και ξεκινάει ο στρατηγικός αναπροσανατολισμός του ΕΣΠΑ σε δράσεις πράσινης ανάπτυξης, ανθρώπινου δυναμικού και κοινωνικής συνοχής».

Ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι αλλάζει μέσα στο πρώτο 3μηνο του 2010 ο Αναπτυξιακός νόμος ώστε να στηρίζει την δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης, την καινοτομία, την εξαγωγική δραστηριότητα και την πράσινη επιχειρηματικότητα.

«Αλλάζουμε όλο το πλαίσιο που διέπει την άσκηση της επιχειρηματικότητας. Στόχος η προσέλκυση παραγωγικών επενδυτικών κεφαλαίων και η στροφή στην πράσινη ανάπτυξη», είπε ο πρωθυπουργός και ανακοίνωσε ότι «με σχέδιο νόμου που θα κατατεθεί το πρώτο δίμηνο του 2010 αίρονται τα αντικίνητρα όλες τις γραφειοκρατικές διαδικασίες για την πραγματοποίηση επενδύσεων και για την ίδρυση, αδειοδότηση και λειτουργία των επιχειρήσεων. Επίσης δημιουργείται υπηρεσία μίας στάσης (one stop shop), με την αξιοποίηση των υποδομών που ήδη έχουν αναπτυχθεί από τα Επιμελητήρια της χώρας.

Στόχος είναι να μειωθεί δραστικά σε λιγότερες από 15 μέρες ο χρόνος ίδρυσης μιας επιχείρησης προσεγγίζοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, από 30 και πλέον ημέρες που είναι σήμερα», είπε ο κ. Παπανδρέου και πρόσθεσε ότι «μεγάλη τομή για τον βιώσιμο αναπτυξιακό προσανατολισμό της οικονομίας αποτελεί η δημιουργία Ταμείου Αναχρηματοδότησης της Οικονομίας, μέσα στο Α’ τρίμηνο του 2010».

Ο κ. Παπανδρέου ανέφερε ότι «θα ανοίξει μεγάλος διάλογος για τα κλειστά επαγγέλματα, έτσι ώστε να εξασφαλίσουμε την ορθή και κοινωνικά δίκαιη λειτουργία του ανταγωνισμού».

Αναφερόμενος στο διάλογο για το ασφαλιστικό ο πρωθυπουργός είπε ότι ο διάλογος έχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και ο σχεδιασμός του αρμόδιου Υπουργείου είναι να καταλήξει σε νομοθετικές ρυθμίσεις μέχρι το τέλος του Α’ εξαμήνου του 2010.

Ειδική αναφορά έκανε ο πρωθυπουργός στο ζήτημα των μεταναστών. Η χώρα μας έχει χειριστεί μέχρι τώρα εσφαλμένα το θέμα της λαθρομετανάστευσης αλλά και της ένταξης των μονίμων μεταναστών στην κοινωνία μας, είπε ο πρωθυπουργός και επισήμανε ότι οι εργασιακοί και ασφαλιστικοί νόμοι αφορούν και τους αλλοδαπούς που εργάζονται στην Ελλάδα χωρίς νόμιμη διαμονή. «Η αγορά εργασίας δεν είναι σκλαβοπάζαρο, το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας οφείλει να εξετάζει καταγγελίες ακόμη και αν αυτές προέρχονται από μη νόμιμους αλλοδαπούς», είπε ο κ.Παπανδρέου, προσθέτοντας ότι ο μετανάστης δεν μπορεί να τιμωρείται με απώλεια της άδειάς του όταν ο εργοδότης δεν καταβάλλει τις προβλεπόμενες εισφορές.

Ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε επίσης ότι λαμβάνονται άμεσα, αποφασιστικά μέτρα καταπολέμησης του οικονομικού εγκλήματος και των μεγάλων υποθέσεων αδιαφάνειας, φοροδιαφυγής και λαθρεμπορίας. Το συντονισμό θα αναλάβει το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη που θα συνεργάζεται με τα κατά περίπτωση αρμόδια υπουργεία.

Οι ειδικοί στόχοι για το 2010, όπως ανέφερε ο κ. Παπανδρέου είναι:

Καταπολέμηση της μάστιγας της λαθρεμπορίας καυσίμων που κοστίζει πολλά δισεκατομμύρια ευρώ (λέγεται 5 δισ. ευρώ) στο Δημόσιο κάθε χρόνο.

Καταπολέμηση της σπατάλης και της ανομίας στα νοσοκομεία ώστε να πάψουν να λειτουργούν ως μαύρη τρύπα και να εξοικονομηθούν πόροι για τη βελτίωση των υπηρεσιών προς τους πολίτες.

Καταπολέμηση του μεγάλου οργανωμένου οικονομικού εγκλήματος που σχετίζεται με κάθε μορφής λαθρεμπορίας και γνωρίζει έξαρση τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας.

Καταπολέμηση της διαφθοράς στο Δημόσιο με αποφασιστικά μέσα και την αξιοποίηση όλων των σύγχρονων μεθοδολογιών και τεχνολογιών.

«Θα αποδείξουμε στην πράξη πως λεφτά υπάρχουν. Υπάρχουν σε πολλές μεριές. Υπάρχουν πολλά λεφτά στα κυκλώματα του εγκλήματος, στα χέρια όσων ζουν παρασιτικά εις βάρος του κράτους, εις βάρος των ευσυνείδητων φορολογουμένων, των εντίμων πολιτών», τόνισε ο πρωθυπουργός.

Μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος κάτω από το 3%

Τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος κάτω από το 3% του ΑΕΠ έως το 2013 και πριν από τη λήξη της τετραετίας της κυβέρνησης έθεσε ως στόχο ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου εξειδικεύοντας τη δημοσιονομική πολιτική της κυβέρνησης κατά την ομιλία του στη συνεδρίαση της ΟΚΕ στο Ζάππειο.

Το πρώτο βήμα είπε ο πρωθυπουργός γίνεται με τον προϋπολογισμό του 2010 και τη μείωση του ελλείμματος κατά περίπου 4 μονάδες του ΑΕΠ ή πάνω από 8 δισεκατομμύρια ευρώ. Ο περιορισμός του ελλείμματος κάτω από το 3% του ΑΕΠ θα γίνεται με τη μείωση του ελλείμματος κατά 2% του ΑΕΠ, κάθε χρόνο με μόνιμα διαρθρωτικά μέτρα. Οσον αφορά το δημόσιο χρέος αυτό θα αρχίσει να αποκλιμακώνεται το αργότερο από το 2012 με την παράλληλη επιστροφή των προϋπολογισμών σε πρωτογενή πλεονάσματα. Τόσο η αποκλιμάκωση του ελλείμματος όσο και αυτή του χρέους θα αποτυπώνονται στο τετραετές πρόγραμμα σταθερότητας και ανάπτυξης που θα υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Ενωση τον Ιανουάριο. Τα μέτρα τα οποία περιέγραψε ο πρωθυπουργός για την επίτευξη των στόχων αυτών είναι τα εξής:

Η μείωση των λειτουργικών δαπανών του δημοσίου κατά 10%, ο περιορισμός της σπατάλης και η ενίσχυση του μηχανισμού εισπράξεων των εισφορών στα ασφαλιστικά ταμεία, ο περιορισμός κατά 1/3 των συμβάσεων εργασίας, η πρόσληψη ενός υπαλλήλου στο δημόσιο για κάθε πέντε αποχωρήσεις εκτός από τους ευαίσθητους τομείς, αυξήσεις στο δημόσιο που θα καλύπτουν τον πληθωρισμό για τους δημοσίους υπαλλήλους με μισθούς έως τα 2.000 ευρώ. Πάνω από τα 2.000 ευρώ θα δοθεί η ωρίμανση. Μείωση των δαπανών για επιδόματα κατά 10%. Κλείσιμο του 1/3 των γραφείων του ΕΟΤ στο εξωτερικό, κλείσιμο των γραφείων Τύπου στο εξωτερικό και ενσωμάτωση στις πρεσβείες, μείωση των αμοιβών των μελών των διοικητικών συμβουλίων και επίσης μείωση του αριθμού των μελών στις ΔΕΚΟ. Επίσης, μείωση των αμοιβών των διευθυντικών στελεχών στις ΔΕΚΟ, πολυετείς προϋπολογισμοί προγραμμάτων από το 2011 και από τον Ιανουάριο τριετείς προϋπολογισμοί από κάθε υπουργείο και θέσπιση ισολογισμών με ορκωτό λογιστή σε όλους τους δημόσιους οργανισμούς.

Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι οι ελεγχόμενες από το δημόσιο τράπεζες δεν θα διανείμουν μπόνους στα υψηλόβαθμα στελέχη τους ακόμη κι όταν επιστρέψουν τα χρήματα που έχουν δανειστεί από το δημόσιο. Για τις ιδιωτικές τράπεζες τα μπόνους που θα διανεμηθούν στα ανώτατα στελέχη θα φορολογηθούν με συντελεστή 90%. Παράλληλα από το πρώτο εξάμηνο του 2010 θα καθιερωθεί διπλογραφικό σύστημα καταγραφής των προμηθειών σε όλα τα νοσοκομεία. Θεσπίζεται επίσης η ηλεκτρονική συνταγογράφηση στα ταμεία, επαναφέρεται η λίστα φαρμάκων και μπαίνουν ορκωτοί λογιστές στα ασφαλιστικά ταμεία. Από τα μέσα του 2010 εξάλλου θεσπίζεται η ενιαία αρχή πληρωμών για όλους τους δημοσίους υπαλλήλους, ενώ ο προϋπολογισμός θα παρακολουθείται στη Βουλή από ειδικό σώμα ελεγκτών.

Αναφερόμενος στο φορολογικό σύστημα ο πρωθυπουργός είπε ότι αρχίζει διάλογος για μια ριζική ανατροπή προκειμένου να μην ρίχνονται τα βάρη στο μισθωτό, το συνταξιούχο και τον συνεπή επιχειρηματία και να είναι ανεξέλεγκτη η φοροδιαφυγή. Στο πλαίσιο των αλλαγών καθιερώνεται ενιαία προοδευτική τιμαριθμοποιημένη φορολογική κλίμακα για όλα τα εισοδήματα. Θα υπάρξει προοδευτική φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας, ενώ επαναφέρονται οι φόροι κληρονομιάς και γονικών παροχών με υψηλότερα όμως αφορολόγητα όρια. Καταργούνται οι χαριστικές φοροαπαλλαγές, φορολογούνται τα διανεμόμενα κέρδη από τις επιχειρήσεις και θεσπίζεται ο λογιστικός προσδιορισμός όλων των εισοδημάτων. Η κυβέρνηση προχωρά επίσης στην εφαρμογή φόρου υπεραξίας στις βραχυπρόθεσμες χρηματιστηριακές συναλλαγές, αλλά στον υπολογισμό του φόρου θα συμψηφίζονται οι ζημιές από τις πωλήσεις των μετοχών. Επίσης, οι τράπεζες θα είναι υποχρεωμένες να διατηρούν επαγγελματικούς λογαριασμούς που θα διασυνδέονται με τις φορολογικές αρχές.

Εκτός από αυτά, είπε ο κ. Παπανδρέου, θα υπάρξουν μέτρα και για το πόθεν έσχες και την έκπτωση των δαπανών από τους φορολογούμενους με αποδείξεις. Προανήγγελλε έλεγχο των πόθεν έσχες των εφοριακών και παύση εκείνων που η διαβίωσή τους δεν δικαιολογείται από τα εισοδήματά τους. Ο πρωθυπουργός είπε επίσης ότι θα υπάρξει νέος γύρος μετοχοποιήσεων και αποκρατικοποιήσεων για εταιρείες του δημοσίου που δεν είναι στρατηγικού χαρακτήρα, η αξιοποίηση των ακινήτων του δημοσίου και η τιτλοποίηση εσόδων από το φόρο μεγάλης ακίνητης περιουσίας.

Κρίσιμη εβδομάδα

Αύριο (Τρίτη) θα πραγματοποιηθεί σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών για τη διαφάνεια υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, σε μια προσπάθεια που αναλαμβάνει η κυβέρνηση για την εξασφάλιση εθνικής συναίνεσης στο μέτρο του δυνατού. Την ίδια ημέρα ο υπουργός Οικονομικών Γιώργος Παπακωνσταντίνου θα επισκεφθεί το Βερολίνο και το Παρίσι και την Τετάρτη το Λονδίνο και θα έχει επαφές με τους ομολόγους του. Τέλος, σήμερα έρχεται στη χώρα μας κλιμάκιο του οίκου Moody's προκείμενου να συντάξει έκθεση αξιολόγησης για την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας.

Ο κ. Παπακωνσταντίνου, σε σε συνέντευξή του στο γερμανικό περιοδικό Spiegel τόνισε ότι δεν υπάρχει πιθανότητα προσφυγής της Ελλάδας στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, υπογραμμίζοντας ότι δεν υπάρχει επικείμενος κίνδυνος χρεοκοπίας της Ελλάδας και υποστήριξε ότι η Ελλάδα έχει περισσότερο πρόβλημα αξιοπιστίας παρά πρόβλημα χρέους. Την ίδια άποψη εξέφρασε και χθες σε συνέντευξη του στους Νew York Times. Τα αρνητικά δημοσιεύματα, πάντως, δεν έλειψαν και σήμερα, όπως, για παράδειγμα, το πρωτοσέλιδο των Financial Times.

www.kathimerini.gr με πληροφορίες από AΠΕ-ΜΠΕ

Υ.Γ

Όπως είπε και ο Κος Μάκης Βορίδης στο ALTER "παχιά λόγια χωρίς ουσία", τα μέτρα που εξήγγειλε ο Κος Παπανδρέου, δεν θα μας βγάλουν από την κρίση. Θα δημιουργούσουν αντίθετα μέγιστο κοινωνικό πρόβλημα, άδικων ανισοτήτων. Χωρίς ανάπτυξη και μείωση των δημόσιων δαπανών δεν θα λύσουμε το πρόβλημα. Όταν σε μια χώρα δεν υπάρχει τιμωρία αυτών που "κλέβουν", όταν όλα δεν μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς λάδωμα, όταν λειτουργούμε με κλίκες σε όλους τους τομείς, η λύση δεν είναι να πονέσουμε λίγο, το μαχαίρι πρέπει να φτάσει μέχρι κόκαλο. Έτσι θα μπορέσουμε πείσουμε κάπως, αυτούς που μέχρι τώρα δεν μας πιστεύουν και αυτό δεν θα είναι καθόλου εύκολο.

Ο Αρμαγεδδών ίσως είναι η μόνη λύση

Του Kevin Featherstone*

Οι καμπάνες ήδη ηχούν για την ελληνική οικονομία. Ο ήχος τους όμως φαίνεται να ακούγεται πιο καθαρά στο εξωτερικό, παρά στο εσωτερικό της Ελλάδας. Πολλοί ξένοι αναλυτές δεν κρύβουν τον φόβο τους για επερχόμενη οικονομική καταστροφή: μία τόσο σοβαρή κρίση στη διαχείριση του δημοσίου χρέους, που η Ελλάδα δεν είναι σε θέση να πληρώσει τους τόκους της ή να δανειστεί.

Αν συμβεί κάτι τέτοιο, τότε θα κηρύξει στάση πληρωμών και θα εξαναγκαστεί να ζητήσει από Διεθνείς Οργανισμούς ένα πακέτο διάσωσης. Εγκριτοι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι η χώρα έχει 3 με 4 μήνες στη διάθεσή της, προκειμένου να αποφύγει την καταστροφή. Ωστόσο, βλέπουν ότι η Ελλάδα ζει σε ένα παράλληλο σύμπαν και ότι αρνείται να αναγνωρίσει και να συμβιβαστεί με την πραγματικότητα. Ενα χρόνο μετά τα εκρηκτικά επεισόδια που ανέδειξαν τα ακανθώδη προβλήματα του κοινωνικού αποκλεισμού, φέτος είχαμε την «επέτειο» των επεισοδίων, εν μέσω μάλιστα σοβαρής οικονομικής κρίσης. Είναι επομένως λογικό να διερωτηθεί κανείς αν η Ελλάδα είναι σε θέση να διασωθεί από μόνη της.

Παρά το γεγονός ότι επαινούμε την εθνική ηγεσία, οι μεγαλύτερες επιτυχίες της χώρας στο πρόσφατο παρελθόν ήταν συνέπεια επιβολής πειθαρχίας από εξωτερικούς παράγοντες. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ έθεσε ειδικά κριτήρια, τα οποία έπρεπε να σεβαστεί η χώρα, προκειμένου να γίνει δεκτή ως μέλος της «Ευρωζώνης» (αν και εκ των υστέρων, πολλοί ξένοι πιστεύουν ότι στην πραγματικότητα ποτέ δεν συμμορφώθηκε και εξέδιδε ψευδή στατιστικά στοιχεία). Ακόμη και η επιτυχία των Ολυμπιακών Αγώνων κατέστη δυνατή κατόπιν εξωτερικής πίεσης, κυρίως σε ό,τι αφορά τα χρονοδιαγράμματα. Αντιθέτως, σε όσους τομείς η Ε.Ε. θέτει χαλαρούς περιορισμούς, όπως η διαδικασία της Λισσαβώνας για την οικονομική και κοινωνική μεταρρύθμιση, η Ελλάδα μένει ουραγός.

Υπήρξαν, βέβαια, και άλλες ευρωπαϊκές χώρες –όπως η Ιρλανδία, η Ουγγαρία και τα κράτη της Βαλτικής– οι οποίες χρειάστηκαν οικονομική βοήθεια λόγω της κρίσης. Ολες τους όμως γλίτωσαν από τον Αρμαγεδδώνα. Η Ιρλανδία, για παράδειγμα, υιοθέτησε συμπληρωματικό προϋπολογισμό την εβδομάδα που πέρασε, ο οποίος περιλαμβάνει δραστικές περικοπές στις δημόσιες δαπάνες (της τάξης των 4 δισ. ευρώ) και περικοπές μεταξύ 5% και 15% στους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων. Οι δηλώσεις του Ιρλανδού υπουργού Οικονομικών ήταν σαφείς: «Πρέπει να στείλουμε μήνυμα στον υπόλοιπο κόσμο ότι είμαστε σε θέση να διορθώσουμε τα του οίκου μας», είπε χαρακτηριστικά.

Η Ελλάδα, επομένως, βρίσκεται αντιμέτωπη με μία στρατηγική επιλογή: είτε να αναλάβει μόνη της δραστικά μέτρα είτε να περιμένει να της επιβληθούν έξωθεν, όταν θα έχει χρεοκοπήσει και οι δανειστές της θα θέσουν αυστηρότατα κριτήρια για να συνεχίσουν να τη δανείζουν. Αυτή είναι άλλωστε και η «απειλή για την εθνική ανεξαρτησία», στην οποία αναφέρθηκε ο πρωθυπουργός την περασμένη Τετάρτη. Για να χρησιμοποιήσω τη φράση του Παπανδρέου, η κάλυψη του «κενού αξιοπιστίας» απαιτεί να ευθυγραμμιστεί η ελληνική κοινή γνώμη με τις απόψεις των διεθνών οργανισμών και των αγορών, ώστε να ληφθούν σοβαρά μέτρα. Είτε μας αρέσει, είτε όχι, αυτοί είναι που θα κρίνουν τελικά αν τα μέτρα που λαμβάνονται είναι επαρκή.

Η προοπτική του Αρμαγεδδώνα δεν αφήνει ούτε πολλά χρονικά περιθώρια ούτε επιλογές. Η έναρξη ευρύτατου κοινωνικού διαλόγου με τη συμμετοχή όλων των κομμάτων και των κοινωνικών εταίρων, ώστε να επιτευχθεί συναίνεση προς αυτήν την κατεύθυνση, φαντάζει αυτή τη στιγμή ως η πλέον σώφρων επιλογή. Για τους ξένους, η ευθύνη για την τωρινή κρίση φαίνεται να είναι μοιρασμένη.

Το ελληνικό χρέος αυξάνεται από τη δεκαετία του 1980 έως και σήμερα, ανεξαρτήτως κυβέρνησης. Λόγω της συγκεκριμένης προϊστορίας, η σημερινή κυβέρνηση δεν έχει πολλά περιθώρια να εφαρμόσει τα επιθυμητά μέτρα κοινωνικής πολιτικής και τόνωσης της οικονομίας. Επιπλέον, όσες κυβερνήσεις του παρελθόντος προσπάθησαν να προβούν σε ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, σε τομείς όπως το ασφαλιστικό, απέτυχαν και συμβιβάστηκαν με ελάσσονος σημασίας αλλαγές. Τόσο τα συνδικάτα, όσο και οι μεγάλες επιχειρήσεις υπερασπίστηκαν με επιτυχία τα κεκτημένα τους, με αποτέλεσμα να έχει υπονομευθεί πλέον η ίδια η έννοια του «κοινωνικού διαλόγου». Η «κυβερνησιμότητα» της Ελλάδας είχε επομένως τεθεί εν αμφιβόλω πολύ πριν από την οικονομική κρίση ή τις ταραχές του περασμένου έτους.

Πλέον όμως δεν υπάρχουν περιθώρια αναβολής. Η χώρα έχει μπροστά της τρία πιθανά σενάρια. Αν δεν ληφθούν δραστικά μέτρα, τότε θα παρέμβει είτε το ΔΝΤ είτε η ΕΚΤ για να τα επιβάλουν. Το δεύτερο σενάριο είναι η χώρα να πράξει το ελάχιστο δυνατό από μόνη της, ώστε να αποφύγει τον Αρμαγεδδώνα. Το τρίτο σενάριο είναι να χρησιμεύσει η σημερινή κρίση ως αφορμή, όχι μόνο για τη λήψη έκτακτων μέτρων, αλλά και για την επίτευξη συναίνεσης σε μια σειρά από δομικές μεταρρυθμίσεις του οικονομικού και κοινωνικού μοντέλου.

Το πρώτο και το τρίτο σενάριο θα είναι τα πλέον θετικά για το μακροπρόθεσμο μέλλον. Το τρίτο σενάριο όμως είναι μακράν πιο επιθυμητό. Το πιο πιθανό όμως είναι το δεύτερο. Εντούτοις, η Ελλάδα έχει σήμερα την ευκαιρία να μιμηθεί την Ιρλανδία. Πριν από δύο δεκαετίες, όταν η Ιρλανδία είχε χρέος ανάλογο με εκείνο της Ελλάδας (αν και μικρότερο έλλειμμα), οι πολίτες της συμφώνησαν σε ένα «σχέδιο εθνικής σωτηρίας». Απαντες θεωρούν πλέον ότι εκείνη η συμφωνία αποτέλεσε το έναυσμα για το Ιρλανδικό «οικονομικό θαύμα» των επόμενων ετών. Μέχρι σήμερα δεν υπήρξαν οι κατάλληλές συνθήκες για την επίτευξη ανάλογης κοινωνικής συμφωνίας στην Ελλάδα. Ισως όμως η σημερινή κρίση, η οποία είναι και η σοβαρότερη των τελευταίων δεκαετιών, να αλλάξει τα δεδομένα.

Η ώρα της αλήθειας έφτασε. Οι Ελληνες πιστεύουν στους ηρωικούς ηγέτες. Οι κοινωνικοί επιστήμονες από την άλλη, αποδίδουν μεγαλύτερη σημασία στις δομικές συνθήκες. Ας ελπίσουμε ότι οι Ελληνες έχουν δίκιο.

* Ο Kevin Featherstone είναι καθηγητής στο London School of Economics, όπου διευθύνει το Ελληνικό Παρατηρητήριο.